WESOŁA – NOWE LABORATORIUM KULTURY I TURYSTYKI MIEJSKIEJ W KRAKOWIE

Otwartość na działania artystyczne staje się na Wesołej owocną strategią: poprzez różnorodne interwencje twórców wprowadza się nowe funkcje i sposoby użytkowania przestrzeni. W  nietypowych miejscach rozgrywają się wydarzenia o różnej skali: od kameralnych warsztatów, poprzez koncerty w nietypowych przestrzeniach, aż do festiwali o dużej renomie. Na Wesołą zajrzeć może każdy, by znaleźć coś dla siebie.

Wesoła jako projekt miejski

Wesoła rozwija się jako otwarta, zielona i wielofunkcyjna część miasta. Około 40% jej powierzchni to tereny zielone, już teraz dostępne dla mieszkańców i odwiedzających. Opracowany w 2024 roku Masterplan wyznacza kierunki rozwoju, ale pozostaje dokumentem otwartym – zmienianym i współtworzonym wraz z użytkownikami tej przestrzeni. Zarówno przy tworzeniu Masterplanu jak i prowadzeniu dalszych działań rewitalizacyjnych kluczową rolę odgrywa proces partycypacyjny: w rozwój dzielnicy zaangażowani są mieszkańcy, instytucje, organizacje pozarządowe i eksperci. Władze miasta podkreślają, że Wesoła to przede wszystkim proces, a nie zamknięta inwestycja. To przestrzeń, która „dzieje się” dzięki ludziom – ich pomysłom, współpracy i codziennej aktywności.

Projekty unijne na Wesołej jako koło napędowe zmian      

Istotnym impulsem napędzającym przemiany Wesołej są projekty współfinansowane ze środków unijnych, które przekładają wizję Masterplanu na konkretne działania. Należą do nich m.in. FabLab Małopolska, Kwartał Kultury oraz projekt SCT HUB. FabLab, z dofinansowaniem blisko 5 mln zł, stworzy na Wesołej przestrzeń do prototypowania, pracy twórczej i rozwijania kompetencji przyszłości, a więc takich, które są połączeniem wiedzy, otwartości na zmiany oraz umiejętności współpracy z technologią i ludźmi. Z kolei Kwartał Kultury, wsparty dotacją 50 mln zł, umożliwi rewitalizację zabytkowych budynków i powstanie nowoczesnej infrastruktury dla środowisk literackich. Połączy dwa ośrodki – Dom Literatury i Języka (inicjatywa Krakowskiego Biura Festiwalowego realizowana przy ul. Kopernika 15) oraz nową siedzibę Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie. Uzupełnia je projekt SCT HUB, który dodatkowo wnosi innowacyjne podejście do turystyki i zarządzania miastem w obszarze oferty kulturalnej. To właśnie te projekty są dziś kołem zamachowym zmian – dzięki nim Wesoła stopniowo staje się dynamiczną dzielnicą kreatywną.

Dlaczego Wesoła jest ważna dla turystyki Krakowa?

Wesoła wyznacza także nowy kierunek w myśleniu o turystyce w Krakowie. Miasto coraz wyraźniej odchodzi od prostego modelu wzrostu liczby odwiedzających. Stawia na jakość doświadczenia, równowagę między interesami mieszkańców i turystów oraz bardziej odpowiedzialne zarządzanie przestrzenią. W tym kontekście Wesoła staje się czymś więcej niż projektem rewitalizacyjnym – to tu trwają prace nad nowym modelem turystyki miejskiej, opartej na współdzieleniu miasta i jego zasobów.

Rozwój Wesołej otwiera nowe możliwości dla turystyki. Przede wszystkim pozwala skuteczniej rozproszyć ruch turystyczny i odciążyć najbardziej zatłoczone części miasta, takie jak Rynek Główny czy Kazimierz, przy jednoczesnym poszanowaniu potrzeb mieszkańców i ochronie miejskiej tkanki. Jednocześnie buduje ofertę bliższą mieszkańcom – opartą na kulturze współczesnej, edukacji, kreatywności i różnorodnych doświadczeniach wpisanych w treść historycznego miasta, jakim jest Kraków.

Projekt SCT HUB jako laboratorium zmian

Centralnym elementem tej transformacji jest Centrum Zrównoważonej Turystyki Kulturowej, które powstaje dzięki wspomnianemu powyżej innowacyjnemu projektowi SCT HUB. Centrum (czy też hub) to metodologia pracy i zarazem miejsce fizyczne: tworzone w dawnym klasztorze na Wesołej jako projekt unijny, który potrwa do 2028 roku. To partnerstwo miasta, instytucji kultury, uczelni i organizacji społecznych. Tak szeroki sojusz daje największe szanse na stworzenie sprawnego systemu zarządzania wiedzą o turystyce.

SCT HUB działa poprzez badania, zbieranie danych i szeroką partycypację. Łączy głosy mieszkańców, branży turystycznej i środowisk kreatywnych. Wykorzystuje również narzędzia analityczne, w tym sztuczną inteligencję, aby projektować i testować nowe rozwiązania. Kluczową metodą jest model Living Lab – pomysły są sprawdzane w rzeczywistej przestrzeni miasta podczas wydarzeń i działań kulturalnych. Równolegle zmieniana będzie oferta turystyczno-kulturalna nakierowana na turystę bardziej wymagającego. Kluczem będzie wyjątkowość, a nie masowość doświadczeń.

Projekt odpowiada na wyzwania, z którymi mierzy się Kraków i wiele innych miast europejskich: nadmierną koncentrację turystów, przeciążenie centrum, napięcia społeczne oraz spadek jakości doświadczenia. Żeby im przeciwdziałać, trzeba zarządzać w oparciu o dane i szeroką współpracę. Efektem mają być konkretne narzędzia – od nowych modeli organizacji wydarzeń po scenariusze rozwoju oferty turystycznej. Co ważne, rozwiązania te mogą być zastosowane również w innych miastach w kraju i za granicą, które mierzą się z podobnymi do Krakowa wyzwaniami.

SCT HUB symbolizuje głębszą zmianę: turystyka przestaje być odrębną branżą, a staje się elementem kompleksowego zarządzania miastem. Integruje polityki kulturalne, przestrzenne i społeczne, opiera się na współodpowiedzialności interesariuszy i wykorzystuje różnorodne dane jako podstawę decyzji. W tym sensie Wesoła nie jest tylko nową dzielnicą Krakowa. To test przyszłości miasta – i przyszłości nowej jakości turystyki.